Ontslag van een bestuurder: formeel kan het altijd, maar goedkoop is het zelden

Een statutaire bestuurder van een vennootschap - bijvoorbeeld een B.V. - kan altijd worden ontslagen door de aandeelhoudersvergadering. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk ligt dit genuanceerder. De meeste bestuurders hebben naast hun bestuurdersfunctie ook een arbeidsovereenkomst met de vennootschap. Dat betekent dat een ontslag zowel een vennootschapsrechtelijke als een arbeidsrechtelijke dimensie kent, die elk hun eigen spelregels hebben. Wie dat onderscheid negeert, loopt het risico op vernietiging van het ontslagbesluit of het moeten betalen van een forse schadevergoeding.

Het vennootschapsrechtelijke ontslag: altijd mogelijk, maar er zijn spelregels

De aandeelhoudersvergadering mag een bestuurder op elk moment ontslaan zonder dat een specifieke ontslagreden is vereist. Dat biedt veel vrijheid, maar er gelden wel degelijk procedurele eisen waaraan zorgvuldig moet worden voldaan.

Zo moet de bestuurder worden opgeroepen voor de aandeelhoudersvergadering, heeft hij het recht om te worden gehoord voordat het besluit wordt genomen, en mag hij advies uitbrengen. Dit is geen formaliteit. Recente rechterlijke uitspraken maken duidelijk dat het hoorrecht inhoudelijke betekenis moet hebben: de bestuurder moet een reële kans krijgen om zijn zienswijze naar voren te brengen en daadwerkelijk invloed uit te oefenen op de besluitvorming. Wordt dit recht geschonden, dan kan het ontslagbesluit worden vernietigd. Zolang het ontslagbesluit niet rechtsgeldig is, is de bestuurder formeel niet ontslagen, met alle gevolgen van dien voor de arbeidsrechtelijke situatie.

Ook de procedurele details tellen bij het vennootschappelijke ontslag. Wie is bevoegd de aandeelhoudersvergadering bijeen te roepen? Staan de juiste agendapunten vermeld? Zijn alle vergadergerechtigden tijdig en op de juiste wijze aangeschreven? Een aangetekende brief of koerierszending verdient de voorkeur, zodat verzending en ontvangst aantoonbaar zijn.

Het arbeidsrechtelijke ontslag: een redelijke grond is verplicht

De arbeidsovereenkomst eindigt in beginsel gelijktijdig met het vennootschapsrechtelijke ontslag. Dat geldt echter alleen wanneer geen wettelijk ontslagverbod van toepassing is. Een zieke bestuurder kan dus wel als bestuurder worden ontslagen, maar zijn arbeidsovereenkomst loopt in principe door zolang hij arbeidsongeschikt is.

Bovendien moet voor beëindiging van de arbeidsovereenkomst altijd een redelijke grond aanwezig zijn, zoals aantoonbaar disfunctioneren, een verstoorde arbeidsrelatie, of een verschil van inzicht dat niet meer te overbruggen is. Rechters stellen aan het ontslag van bestuurders dezelfde arbeidsrechtelijke eisen als aan dat van gewone werknemers. Ook moet worden onderzocht of herplaatsing mogelijk is. Ontbreekt een deugdelijke ontslaggrond, dan kan de rechter naast de wettelijke transitievergoeding een billijke vergoeding toekennen. Die kan in de praktijk oplopen tot honderdduizenden euro's.

Tijdige feedback is doorslaggevend

Een rode draad in de rechtspraak is dat een bestuurder die zonder voorafgaande waarschuwing of zonder serieuze verbeterkans wordt ontslagen, juridisch sterk staat. Rechters rekenen het in een ontslagprocedure van een bestuurder een vennootschap zwaar aan wanneer zij zonder zorgvuldige voorbereiding en met de botte bijl te werk is gegaan. Kritiek die pas bij het ontslag wordt geuit telt dus in principe niet mee.

Andere aandachtspunten

Naast bovenstaande aandachtspunten zijn er meer zaken waarmee rekening moet worden gehouden. Zo heeft de ondernemingsraad een adviesrecht bij het voorgenomen ontslag van een bestuurder in de zin van de WOR. Dit recht wordt weleens onderschat, hoewel de ondernemingsraad naleving ervan kan vorderen bij de kantonrechter en in een kort geding de uitvoering van het ontslagbesluit tijdelijk kan laten schorsen. Verder gelden grenzen aan de hoogte van de ontslagvergoeding. Denk hierbij aan de Wet normering topinkomens en sectorspecifieke regelgeving. Daarnaast kan een bovenmatige vergoeding leiden tot een hoge fiscale eindheffing voor de vennootschap.

De les voor de praktijk

Indien een vennootschap met succes een statutaire bestuurder wil ontslaan, dient zij tijdig te beschikken over goed gedocumenteerde, heldere communicatie over het disfunctioneren van de bestuurder en de bestuurder een reële verbeterkans te bieden. Verder dienen bij het ontslag alle procedurele stappen nauwkeurig gevolgd te worden. Een goed voorbereide ontslagprocedure is geen luxe maar een noodzaak om kostbare rechtszaken en hoge ontslagvergoedingen te voorkomen. Het is dus raadzaam om u over zowel de vennootschapsrechtelijke als de arbeidsrechtelijke aspecten van het ontslag van een bestuurder te laten adviseren.